تبلیغات
Ž - عیدفطر۹۶ عید فطر در نگاه فریقین شیعه و سنی چه دیدگاهی در مورد عید فطر دارند؟ کتب حدیثی آنها درباره عید فطر چه میگوید؟
Ž
صفحه نخست         تماس با مدیر         پست الکترونیک        RSS         ATOM



مفیدستان:

عیدفطر96 عید فطر در نگاه فریقین شیعه و سنی چه دیدگاهی در مورد عید فطر دارند کتب حدیثی آنها درباره عید فطر چه میگوید

در این مقاله ابتدا به مفهوم لغوی و اصطلاحی عید پرداخته و سپس جایگاه عید سعید فطر در قرآن و روایات بر اساس منابع فریقین شیعه و سنی تبیین گردیده است
آن گاه به اعمال و آداب شب و روز این عید بزرگ از قبیل غسل, احیا شب عید, زکات فطره و برپایی نماز عید پرداخته و فلسفه تشریع این اعمال به ویژه نماز عید فطر توضیح داده شده است در پایان, گفتاری از عالم بزرگ اسلامی در لزوم اهتمام بیشتر بندگان نسبت به روز عید فطر جهت جلب هرچه بیشتر رحمت الهی ذکر شده است

مقدمه

۱٫ عید در لغت

در برخی از کتاب های لغت، این واژه در معانی: خوی گرفته هرچه باز آید از غم و اندیشه و مانند آن، روز فراهم آمدن قوم، مطلق روز جشن و روز مبارکی که در آن روز مردم شادی کنند و به یکدیگر تبریک گویند به کار رفته است.[۱]

ابن منظور در «لسان العرب» معتقد است که اصل واژه «عید» از عادت می باشد بدان جهت که مردم در روز عید عادت به جمع شدن کنار یکدیگر می نمایند.[۲]

اما در کتاب «الموسوعهٔالفقهیه» و برخی دیگر از کتاب های لغوی و تفسیری فریقین (شیعه و سنی) اصل واژه عید، عود (به معنای بازگشتن) ذکر گردیده است بدان سبب که این روز در هر سال تکرار گردیده و بازگشت می کند.[۳]

۲٫ عید در اصطلاح شریعت

باید گفت عید به معنای اصطلاحی، آن روزی است که در آن قوم و ملتی به موهبتی نائل شده باشند و این معنا سنتی بشری است که جهت بزرگداشت آن موهبت مهم و سرنوشت ساز هرسال تکرار می گردد. بدیهی است این مفهوم اصطلاحی با معنای لغوی عید، تناسب نیز خواهد داشت.

با تعریفی که از مفهوم اصطلاحی و لغوی عید بیان گردید جایگاه این واژه در شرع مقدس بیشتر روشن می گردد.

در این جا گفتار برخی از مفسرین فریقین را در تبیین معنای عید از منظر شرع مقدس بیان می کنیم:

هرچند برخی از عالمان مذهب اهل سنت[۴] عید اسلامی را منحصر در عید قربان و عید فطر دانسته اند اما از گفتار برخی دیگر از آنان استفاده می شود که عید، منحصر به این دو روز نبوده بلکه مفهومی گسترده در شریعت دارد.

مؤلف تفسیر «التحریر و التنویر» می گوید:

«جعل الله یوم الجمعه عید الاسبوع فشرع لهم اجتماع اهل البلا فی المسجد و سماع الخطبه لیعلموا ما یهمهم من اقامه شئوون دینهم و اصلاحهم

خداوند روز جمعه را عید هر هفته ای قرار داده است پس در این روز برای مردم مقرر نموده است که جمعیت هر شهری در مسجد جمع شده و خطبه جمعه را استماع کنند تا از مسائل مهمی که موجب اصلاح و برپایی امور دینیشان می گردد مطلع گردند».[۵]

ایشان ادامه می دهد که حتی روز نزول قرآن را که در شب قدر واقع گردیده است باید عید بدانیم:

«… و هذا تعلیم للمسلمین ان یعظموا ایام فضله ام الدینی و ایام نعم الله علیهم و هو مماتل لما شرع الله لموسی تفضیل بعض ایام السنین التی توافق ایاما حصلت فیها نعم عظمی من الله علی موسی قال الله تعالی: و ذکر هم به ایام الله – ابراهیم فینبغی ان تعدلیله القدر عید نزول القرآن

این چنین به مسلمانان تعلیم داده شده است که ایام با فضیلت دینیشان را که خداوند در آن ایام بدان ها نعمتی عنایت نموده است بزرگ شمارند و این آموزش شبیه احکامی است که خداوند در شریعت موسی برخی از ایام را که پیروانش به نعمتی عظیم نائل شده بودند عظیم شمارند و متذکر به آن ها باشند پس سزاوار است که لیلهٔ القدر نیز به عنوان عید نزول قرآن تلقی گردد».[۶]

مؤلف تفسیر «اضواءالبیان» نیز در بیان روایتی چنین می گوید:

«عن طارق بن شهاب قال: جاء رجل من الیهود الی عمر بن الخطاب فقال یا امیر المؤمنین انکم تقروون آیه من کتابکم لو علینا یا معشر الیهود نزلت لا تخذنا ذالک الیوم عیدا قال: وای ایه قال قوله: الیوم اکملت لکم دینکم فقال عمر: والله الاعلم الیوم الذی نزلت علی رسول الله و الساعه التی نزلت فیها علی رسول الله عشیه غرفه فی یوم الجمعه…

شخصی یهودی نزد عمر بن خطاب آمد و گفت: ای امیرالمؤمنین شما در کتابتان آیه ای را قرائت می کنید که اگر چنین آیه ای بر ملت یهود نازل می شد آن روز را عید خویش قرار می دادیم. عمر پرسید: کدام آیه؟ پاسخ داد آیه الیوم اکملت لکم دینکم… عمر گفت: به خدا قسم آن روزی که این آیه نازل شد را می دانم و ساعتی که این آیه بر پیامبر نازل گردید شب عرفه در روز جمعه بود».[۷]

علامه طباطبایی نیز همانند سائر مفسرین شیعی، اعیاد اسلامی را منحصر به دو عید قربان و عید فطر ندانسته و در تفسیر «المیزان» می فرماید:

عید در نزد هر قوم و ملتی، هر روزی است که مردم به موهبتی خاص نائل گردیده باشند.[۸] بر این اساس می توان ایام ذیل را از اعیاد مهم اسلامی تلقی نمود:

عید مبعث که پیامبر اعظم به مقامی بلند و عظیم نائل گردیده است.

عید فطر که تحولی سازنده در افکار و عقاید انسان صورت می گیرد.

عید قربان که یادآور تحولی شگفت در مقام والای ابراهیم می باشد.

ولادت رهبری از رهبران الهی نظیر ولادت اهل بیت (ع)

در تأیید مفهوم عامی که از عید در نگاه شرع مقدس ذکر گردید می توان به آیه شریفه ۱۱۴ سوره مائده نیز تمسک نمود. در این آیه شریفه واژه عید نسبت به روز نزول مائده آسمانی که موهبتی ویژه از ناحیه خداوند متعال به عیسی (ع) و پیروانش بود اطلاق گردیده است.

«اللَّهُمَّ رَبَّنا أَنْزِلْ عَلَیْنا مائِدَهًٔ مِنَ السَّماءِ تَکُونُ لَنا عیداً لِأَوَّلِنا وَ آخِرِنا

خداوندا فرو فرست بر ما خوانی از آسمان تا برای همه ما از اولین و آخرین عیدی باشد».

نکته مهم آنکه در این آیه شریفه کلمه عید به عنوان فلسفه و علت برای نزول مائده آسمانی آمده است. به دیگر سخن فلسفه نزول مائده آسمانی، اطمینان قلب و زدودن وساوس نفسانی و تقرب بیشتر به ساحت الهی بود.[۹] بدیهی است عید بودن چنین روزی نیز که هر سال تکرار می گردد همین ویژگی ها را خواهد داشت.

در روایات دیگر نیز که از اهل بیت (ع) وارده شده است واژه عید به مواردی اطلاق گردیده است که انسان به مرتبتی از کمال یا تقرب الهی نائل آمده باشد. سخن معروف حضرت امیرالمؤمنین که فرمود:

«کُلَّ یَوْمٍ لَا أَعْصِی اللَّهَ فِیهِ فَهُوَ عِید

هرروزی که در آن معصیت الهی انجام نشود روز عید است».

باید ناظر به همین معنای عام داشت.

۳٫ جایگاه عید فطر در قرآن و روایات

بیشتر مفسرین شیعه و سنی آیات شریفه «قد افلح من تزکی و ذکر اسم ربه فصلی» را منطبق بر عید سعید فطر (زکات فطره و نماز عید فطر) دانسته اند. مفهوم این دو آیه شریفه آن است که فلاح و رستگاری مبتنی بر برگزاری اعمال بزرگی است که در روز عید فطر انجام می پذیرد که عبارت است از پرداخت زکات فطره و برپایی نماز عید و این خود بیانگر عظمت چنین روزی خواهد بود.[۱۰]

در روایات متعدد نیز از عید فطر به عنوان «یوم الجوایز» یاد شده است. پیامبر اکرم (ص) فرمود: وقتی اول شوال فرامی رسد منادی ندا بر می آورد ای مؤمنان اول صبح به سوی جایزه هایتان بشتابید. سپس فرمود: ای جابر جوایز خداوند همانند جایزه های پادشاهان نیست. آن گاه فرمود: این روز، روز جایزه است.[۱۱]

در «مجمع الزوائد» هیثمی از نبی اکرم (ص) روایت شده است که آن حضرت فرمود:

در روز عید فطر ملائکه الهی در مسیر راه ها قرار گرفته و ندا می کنند به سوی پروردگار کریم بشتابید همانا شما مسلمانان به عبادت شب امر شده پس آن را بجا آوردید؛ به روزه گرفتن در روز مأمور شده پس آن را نیز بجا آورده و اطاعت نمودید. پس به سوی اخذ جوایز خویش اقدام نمایید. پس آن گاه که روزه داران ماه رمضان، نماز عیدشان را بجا آوردند منادی ندا می دهد که آگاه باشید پروردگارتان همه شما را مشمول مغفرت خویش قرار داد پس به سوی سرمایه های خویش برگردید پس امروز روز جایزه است و این نام گذاری عید فطر به یوم الجائزه در آسمان صورت گرفته است.[۱۲]

از طرفی دیگر در کلمات گهربار امیرمؤمنان علی (ع) عید فطر تنها به کسانی اختصاص یافته که موفق به پیمودن مسیر مسابقه عبادت در ماه رمضان گردیده و نشان قبولی را از ناحیه خداوند دریافت نموده اند:

«إِنَّمَا هُوَ عِیدٌ لِمَنْ قَبِلَ اللَّهُ صِیَامَهُ وَ شَکَرَ قِیَامَهُ»[۱۳]

« إِنَّمَا هُوَ عِیدٌ مَنْ غَفَرلَه»[۱۴]

و فرزند بزرگوارشان امام حسن (ع) نیز غافلان از این مائده عظیم را بی نصیب از برکات عید فطر می داند. آن حضرت در روز عید فطر وقتی عده ای را دید که می خندیدند و بازی می کردند رو به همراهان خود نموده و فرمود:

خدای عزوجل ماه رمضان را آفرید تا میدان مسابقه ای برای خلقش باشد که در آن با طاعت و رضایت او با یکدیگر مسابقه بدهند. عده ای سبقت گرفته و سعادتمند شدند و عده ای عقب افتاده و ناامید شدند. شگفت از کسی که در این روز می خندد و بازی می کند روزی که نیکوکاران در آن پاداش یافته و کوتاهی کنندگان زیان می بینند. به خدا سوگند اگر پرده ها فرو افتد نیکوکار می اندیشد که چرا بیشتر عمل نیک انجام نداده و بدکار می گوید چرا بد می کردم و از شانه کردن مو و صاف کردن لباس خود بازمی ماند.[۱۵]

در کلمات برخی از دانشمندان نیز فلسفه تشریع عید فطر و نیز عید قربان متذکر نمودن بشر به قیامت و حوادث عظیم در آن روز بیان گردیده است چنانکه مؤلف «روضهٔ الواعظین» می گوید:

«حکمت تشریع عید فطر و عید قربان، یادآوری قیامت و مواقف آن است به دلیل مشابهت هایی که بین این ایام و قیامت وجود دارد. پس در شب عید فطر به یاد شبی باش که صبح آن روز قیامت واقع می گردد سپس وقتی صدای طبل و کوس و بوق را شنیدی نفخ صور را به یادآور چنانکه خداوند می فرماید: “وَنُفِخَ فِی الصُّورِ فَجَمَعْنَاهُمْ جَمْعًا” پس وقتی در روز عید جهت اقامه نماز عید از خانه ای خارج می گردی به یاد روزی باش که از دنیا به سوی آخرت می شوی و روز خروجت را از قبر به سوی محشر به یاد آور».[۱۶]

بنابراین عید فطر بزرگداشت یک روز و تکرار یک خاطره نبوده بلکه واقعیتی است که هر سال در اول ماه شوال عده بسیاری از بندگان خداوند که در مسابقه عبادت ماه رمضان تلاش نموده اند موفق به اخذ جوایز و درجات عالی می گردند از این رو عید فطر تنها به کسانی اختصاص خواهد داشت که تن به عبودیت الهی داده و خالصانه سر به آستان معبود نهادند و آنان که بی تفاوت از کنار این مائده عظیم الهی عبور نموده و یا تنها به ظواهر برخی عبادات بسنده کردند از حقیقت این عید محروم خواهند بود.

نکته مهم دیگری که از مجموعه روایات ذکر شده در زمینه حقیقت و جایگاه عید فطر استفاده می گردد این است همان طور که گروه های مختلف انسان ها در قیامت در اثر عملکرد دنیوی شان از یکدیگر متمایز خواهند بود در دنیا نیز مواضع مختلف انسان ها نسبت به عید فطر از یکدیگر متمایز می باشد. در این زمینه گفتار ارزنده معلم اخلاق و عرفان میرزا جواد آقا ملکی تبریزی بیان می کنیم.

ایشان گروه های مختلف مردم را در برابر این عید به پنج دسته تقسیم نموده و می فرماید:

«عده ای روزه را تکلیفی بیشتر ندانسته و فقط با خودداری از خوردن و نوشیدن و زنان، خود را به مشقت می اندازند اما اعضای بدن خود را از گناهان حفظ نکرده و با دروغ و غیبت روزه خود را نقض کرده و با تهمت، افترا و… روزه خود را از بین می برند. چنین کسانی اگر در عید به عنایت خدای متعال خوش گمان بوده و در مکان نمازگزاران، خود از پروردگارشان آمرزش بخواهند شاید خداوند متعال هنگام اعطای جوایز، آنان را نیز مورد آمرزش خود قرار داده و با فضل خود بعضی از پاداش های خود را نصیب آنان می نماید».

آن گاه در مورد دسته دوم که موقعیت برتری نسبت به دسته اول دارند می فرماید:

«دسته ای نیز می دانند که این خداست که بر آنان منت داشته؛ و روزه ای کامل است که همراه با بازداشتن اعضای بدن باشد. از این رو مواظب اعضای بدن خود نیز هستند اما گاهی خلافی از آنان سرزده و با بیم و امید مرتکب گناهی می گردند. کارهای خوب و بد را به هم مخلوط نموده و با ترس و خجالت، حیا و امیدواری وارد عید می شوند. خداوند، آمرزش، پاداش و تبدیل گناهان را به کارهای نیک به آنان وعده داده و با عطایای خود، پاداش عبادت های آنان را به طور کامل و به گونه ای که بالاتر از آرزویشان باشد به آنان عنایت می کند».

آن گاه در مورد دسته سوم که فرجام نگران کننده ای برای آنان وجود دارد می فرماید:

«گروهی از روی عادت و با غفلت روزه گرفته و در ماه رمضان نیز مانند سایر ماه ها در غفلت به سر برده مرتکب گناهان شده و از روی عادت نیز وارد عید می شوند. سرنوشت این گروه به خواست خداوند بستگی دارد ممکن است عنایت خداوند شامل حال آنان شده و فقط به خاطر فرارسیدن عید یا به جهت کرامت بعضی از اعمال نیکوکاران آنان را مورد آمرزش خود قرار دهد یا بدی کردارشان، آنان را از رحمت خداوند خارج نموده و به ورشکستگان ملحق شوند».

سپس نسبت به مرتبت و جایگاه رفیع گروه چهارم اشاره می کند و می فرماید:

«دسته ای ندای خداوند را در این ماه لبیک گفته و با تمام توان در مراقبت دستورات الهی تلاش کرده و برای به دست آوردن رضای خدای متعال در پی به دست آوردن تمام خیرات هستند و عبادات زیادی به جای می آوردند در حالی که دل های آنان به سبب آگاهی خود به کوتاهی در شکرگزاری نعمت، ترسان بوده و قدر منت خداوند متعال بر آنان به خاطر اجازه نزدیکی به او و خدمت و عبادت او را می دانند. خداوند متعال هم خدمت آنان را قبول، از سعی آنان تشکر می کند و با کرامت ها و انواع عنایات خود آنان را پاداش می دهد. با هدایت های بیشتر آنان را بزرگ داشته با نور قرب آنان را می پوشاند و آنان را به دوستان برگزیده اش ملحق می کند».

ایشان در پایان این قسمت مقام رفیع گروه پنجم را که با جدیت تمام، گوی سبقت را از همگان ربوده و با زدودن حجاب های ظلمانی به پروردگارشان متصل گشته اند این چنین بیان می کند:

«گروهی نیز ندای خداوند متعال، سختی گرسنگی و شب زنده داری را برای آنان از بین برده با اشتیاق و شکرگزاری حتی با شادمانی و مستی با آن روبه رو شده برای رفتن و مسابقه جدیت به خرج داده با روح و عقل خود به خوبی خطاب خدای متعال را اجابت می کنند، برای از بین بردن حجاب، با بذل جان، همت کرده و با قرب به او به مراد رسیده و به پروردگارشان متصل شده اند. پروردگارشان آنان را به خوبی پذیرفته، نزدیک کرده و در پناه خود در جایگاه صدق به همراه دوستان و برگزیدگانش می نشاند، با جام لبریز خود آنان را سیراب کرده و به زیبایی، نور، شادمانی و سروری می رسند که کسی توان آنان را نداشته، چشمی آن را ندیده و کسی از آن چیزی نگفته است».[۱۷]

نتیجه آنکه عید فطر در نگاه شریعت، زمان آشکار شدن آثار اعمال ماه رمضان و اعطای پاداش به سالکان کوی دوست می باشد. از طرفی دیگر عید فطر همانند قیامت متناسب با ظرفیت و استعداد و عملکرد انسان ها بوده و در آن روز هرکس در مرتبت جایگاه واقعی اش خواهد بود.

۴٫ اعمال و آداب عید فطر

اعمال بسیاری در منابع روایی و فقهی فریقین بیان گردیده که نشانه اهتمام فوق العاده پیشوایان الهی به عظمت آن است:

الف. اعمال و آداب شب عید فطر

در اهمیت شب عید فطر همین بس که در برخی روایات از آن، هم تراز با شب قدر یاد شده است. از امام سجاد (ع) روایت شده است که فرمود:

این شب، کمتر از آن یک شب یعنی شب قدر نیست.[۱۸]

برخی از مستحبات این شب عظیم را از کتاب «الموسوعهٔ الفقهیه» بیان می کنیم:

احیاء در شب عید فطر و اشتغال به عبادت الهی از نماز و ذکر و تلاوت قرآن و تکبیر و تسبیح و استغفار به دلیل حدیث نبوی که فرمود:

«مَنْ أَحْیَا لَیْلَهَٔ الْفِطْرِ وَلَیْلَهَٔ الأَضْحَی لَمْ یَمُتْ قَلْبُهُ یَوْمَ تَمُوْتُ الْقُلُوْبُ».

غسل شب عید

تزیین و تنظیف لباس و بدن و پوشیدن لباس زیبا و مسواک زدن به دلیل روایتی که ابن عباس نقل می کند که:

«کان رسول الله یلبس فی العیدین بردی حبره» و از قول مالک آمده است که: از اهل علم شنیدم که استفاده از عطر و زینت را در هر عیدی مستحب می دانند و امام در این امر، اولی و احق است چون او در بین مردم مورد توجه است.[۱۹]

علاوه بر اعمال ذکرش در منابع شیعی[۲۰] آداب دیگری نیز ذکر شده است که برخی از آن ها عبارتند از:

خواندن دعا به هنگام دیدن هلال ماه شوال نظیر دعای امام سجاد (ع) در هنگام استهلال:

«اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اجْعَلْنَا مِنْ أَرْضَی مَنْ طَلَعَ عَلَیْهِ، وَ أَزْکَی مَنْ نَظَرَ إِلَیْهِ، وَ أَسْعَدَ مَنْ تَعَبَّدَ لَکَ فِیهِ، وَ وَفِّقْنَا فِیهِ لِلتَّوْبَهِٔ، وَ اعْصِمْنَا فِیهِ مِنَ الْحَوْبَهِٔ، وَ احْفَظْنَا فِیهِ مِنْ مُبَاشَرَهِٔ مَعْصِیَتِکَ وَ أَوْزِعْنَا فِیهِ شُکْرَ نِعْمَتِک‏»[۲۱]

خارج نمودن زکات فطره. این عمل طبق روایات موجب تمامیت روزه است و ندادن آن به معنای تضییع اعمال ماه رمضان خواهد بود.

هم چنین مقدم داشتن این عمل بر نماز عید و مبتنی نمودن فلاح و رستگاری بر آن اهمیت فوق العاده آن را بیان می دارد. چنان که در قرآن کریم می خوانیم:

«قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَکَّی وَ ذَکَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلَّی»[۲۲]

در کتاب «موطا» ابن مالک نیز روایات متعددی نقل شده است که لازم است قبل از خواندن نماز عید، زکات فطره داده شود.[۲۳]

ب. اعمال و آداب روز عید فطر

۱٫ غسل:

از پیامبر اکرم (ص) نقل شده است که قبل از ایراد خطبه های نماز عید، غسل می نمود.[۲۴]

در روایتی از ابن عباس و فاکهٔ بن سعد نقل می کند که:

«إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ کَانَ یَغْتَسِلُ یَوْمَ الْفِطْرِ و الأَضْحَی»[۲۵]

۲٫ افطار نمودن قبل از خروج از منزل:

مبنای این حکم، روایاتی است که در زمینه آن وارد شده است از جمله آن که در روایتی می خوانیم:

«کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع لَا یَأْکُلُ یَوْمَ الْأَضْحَی شَیْئاً حَتَّی یَأْکُلَ مِنْ أُضْحِیَّتِهِ وَ لَا یَخْرُجُ یَوْمَ الْفِطْرِ حَتَّی یَطْعَمَ وَ یُؤَدِّیَ الْفِطْرَهَٔ»[۲۶]

امام صادق نیز فرمود:

«اطْعَمْ یَوْمَ الْفِطْرِ قَبْلَ أَنْ تَخْرُجَ إِلَی الْمُصَلَّی»[۲۷]

مؤلف کتاب تفسیر «الشعراوی» نیز ذیل آیه شریفه: «شهر رمضان الذی انزل فیه القرآن» می گوید:

«ولنا فی رسول الله اسوه حسنه فقد نهی عن صوم عید الفطر لان عید الفطر سمی کذلک لانه یحقق بهجه المشارکه نهایه الصوم و اجتیاز الاختبار فلایصح فیه الصوم

برای ما رفتار و گفتار پیامبر الگویی نیکو است پس آن حضرت از روزه عید فطر نهی نمود پس افطار لازم است چون عید فطر را بدان جهت به این نام نهادند که در آن افطار است پس عید فطر سبب تحقق سُرور مسلمانان در پایان ماه مبارک خواهد بود. پس روزه در آن صحیح نیست».[۲۸]

۳٫ رفتن به مصلی:

در این مرحله حساس، بنده مطیع الهی، خود را آماده اخذ جایزه که برترین آن لقاء الله است می نماید. پیامبر در روز عید فطر خطاب به مؤمنین فرمود: در چنین روزی منادی از آسمان ندا می دهد که:

«أَیُّهَا الْمُؤْمِنُونَ اغْدُوا إِلَی جَوَائِزِکُم»[۲۹]

دقت در دعاهای وارده برای چنین روزی حاکی از آن است که خروج انسان جهت برپایی نماز عید به معنای ورود به ساحت مقدس باری تعالی است از این رو باید مراقبت های ویژه از خود داشته و حق ادب را در محضر ربوبی رعایت کند. عبد در این هنگام خود را آماده باریابی به مجلسی می نماید که حضارش با نیکوترین صورت و سیرت در بارگاه ربوبی به او می نگرند از این رو اگر بین او و حاضران سنخیتی نباشد چگونه توان حضور در آن مجلس نورانی را خواهد داشت؟ آیا نشستن در چنین مجلسی چیزی جز شرمندگی و خارج شدن را به دنبال خواهد داشت؟

امام علی (ع) نیز در تشبیهی زیبا از روزه داران می خواهد که در هنگام خروج از منزل و رفتن به سوی مصلی به یاد قیامت بوده و خود را در برابر دستگاه عدل الهی قرار دهند و آن گاه منتظر نتایج اعمال خویش گردند:

ای مردم این روز شما روزی است که نیکوکاران در آن پاداش می گیرند و زیانکاران و تبهکاران در آن مأیوس و ناامید می گردند و این شباهتی زیاد به روز قیامت دارد. پس با خروج از منازل و رهسپاری به سوی جایگاه نماز عید، خروجتان از قبر و رفتنتان را به سوی پروردگار، به یاد آورید و با ایستادن در جایگاه نماز، ایستادن در برابر پروردگارتان را یاد کنید و با بازگشت به سوی منازل خود بازگشتنتان به سوی منازلتان در بهشت برین را متذکر شوید. ای بندگان خدا کم ترین چیزی که به زنان و مردان روزه دار داده می شود این است که فرشته ای در آخرین روز ماه رمضان به آنان ندا می دهد و می گوید: هان بشارتتان باد ای بندگان خدا که گناهان گذشته تان آمرزیده شد پس به فکر آینده خویش باشید که چگونه بقیه ایام را بگذرانید.[۳۰]

۴٫ گفتن تکبیر در روز عید فطر:

در منابع روایی و فقهی فریقین نسبت به تکبیرات در روز عید تأکید زیادی شده است به گونه ای که دستور داده شده است از صبح روز عید فطر، به هنگام رفتن به سوی مصلی، در مصلی، در بین نماز، بعد از اتمام نماز، این تکبیرات شایسته است گفته شود و برخی نظیر مذهب حنفی تکبیرات حتی پس از اتمام نماز عید را واجب می دانند.[۳۱]

تکبیرات وارد شده در عید فطر بدین شکل می باشد:

«الله اکبر الله اکبر و لله الحمد و الحمد لله علی ما هدینا و له الشکر علی ما اولانا»

۵٫ خواندن نماز عید فطر:

باید گفت تشریع نماز عید، آن هم در زیر آسمان، جهت بسط رحمت الهی به بندگان است. سیدبن طاووس در «اقبال الاعمال» فلسفه این حکم را چنین بیان می کند:

«آسمان به منزله کعبه دعا است و این به واسطه ساکنان آن اعم از فرشتگان و ارواح پیامبران است و نیز آسمان جایگاه بلند و در گشوده شدن روزی ها و آرزوها و محل نزول وحی و تدبیر امور است. خداوند می فرماید: “وَ فِی السَّماءِ رِزْقُکُمْ وَ ما تُوعَدُونَ” روزی شما و آنچه بدان وعده داده می شوید در آسمان است بنابراین بین آمدن و ایستادن بر درگاه خدا که این ویژگی ها را دارد بیشتر موجب اجابت دعا و برآورده شدن حوائج است».[۳۲]

بنابراین شایسته است بندگان جایگاهی را که در آن قرار گرفته اند غنیمت شمرده و با حسن ظن بیشتری با خدای خویش مواجه گردند. امام صادق (ع) فرمود: آن گاه که در مصلی قرار گرفتی پس به سمت قبله ایستاده و بعد از تکبیر، این چنین با خدای خود سخن بگو:

« اللَّهُمَّ انی عبدک وَ ابْنِ عبدک هَارِبُ منک الیک اتیتک وَافِداً الیک تَائِباً مِنْ ذنویی الیک زَائِراً وَ حَقُّ الزَّائِرِ علی الْمَزُورِ التحفه فَاجْعَلْ تحفتی منک وَ تحفتک لی رضاک وَ الجنه

خداوندا من بنده تو و فرزند بنده تو هستم و از تو به سوی تو گریخته ام و به درگاه تو روی آورده ام در حالی که بر تو وارد شده ام و از گناهانم به سوی تو توبه نموده ام آهنگ تو را کرده ام و زائر تو هستم و حق زائر بر زیارت شونده این است که به او هدیه دهد پس تحفه من از خود و هدیه خود برای من را خشنودیت و بهشت قرار بده».[۳۳]

هرچند در حکم خواندن نماز عید در مذاهب اسلامی اختلافاتی وجود دارد اما اغلب به رجحان و استحباب مؤکد آن قائلند چنان که در مذهب مالکی و شافعی آمده است که این نماز مستحب مؤکد است اما مذهب حنفی آن را واجب می داند به دلیل آنکه پیامبر اکرم (ص) بر خواندن آن مداومت داشت و نیز به دلیل آنکه این نماز به جماعت خوانده می شود و اگر این نماز مستحب بود جماعتش صحیح نبود. ولی در مکتب حنابله این نماز وجوب کفایی است به دلیل آیه شریفه: «فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ»[۳۴]

در مذهب تشیع نیز بین فقیهان در وجوب یا استحباب آن اختلاف بوده و اغلب آن را مستحب می دانند.[۳۵]

همچنین در کیفیت تشریع نماز عید بین مذاهب اسلامی اختلافاتی جزئی وجود دارد که در کتب فقهیه بیان گردیده است.

در «موطا» ابن مالک آمده است که پیامبر در نماز عید فطر سوره «ق وَ الْقُرْآنِ الْمَجیدِ » و سوره «اقْتَرَبَتِ السَّاعَهُٔ وَ انْشَقَّ الْقَمَرُ» را قرائت می نمود[۳۶] ولی در کتاب «المدونه الکبری» از قول مالک نقل شده است که سوره «وَ الشَّمْسِ وَ ضُحَیهَا» و سوره «اعلی» قرائت می گردد.[۳۷]

عالمان شیعی نیز قائلند که در رکعت اول بعد از حمد سوره «والشمس» و در رکعت دوم سوره «اعلی» بهتر است خوانده شود.

در تعداد تکبیرات وارده در اثنای نماز عید فطر بین مذاهب اسلامی اختلافاتی وجود دارد برخی قائل به ۷ تکبیر در رکعت اول و ۵ تکبیر در رکعت دوم و برخی ۶ تکبیر در رکعت اول و ۵ تکبیر در رکعت دوم بوده و برخی نیز فتاوای دیگری را در کتاب هایشان بیان نموده اند.[۳۸]

به طور کلی می توان گفت اصل نماز عید فطر در تمامی مذاهب اسلامی شبیه به یکدیگر بوده و تنها در برخی جزئیات بینشان اختلافاتی وجود دارد.

در قنوت نماز عید بر اساس روایاتی که در منابع شیعی وجود دارد و خواندنش نیز مستحب است نمازگزار در ابتدا خداوند متعال را با عالی ترین صفاتش این گونه مورد ستایش قرار می دهد:

«اَللّهُمَّ اَهْلَ الْکِبْرِیاَّءِ وَالْعَظَمَهِٔ وَاَهْلَ الْجُودِ وَالْجَبَرُوتِ وَاَهْلَ الْعَفْوِ وَالرَّحْمَهِٔ وَاَهْلَ التَّقْوی وَالْمَغْفِرَهِٔ اَسْئَلُکَ بِحَقِّ هذَا الْیَومِ …»

آن گاه جهت جلب رحمت بی انتهای الهی خواسته اش را این چنین از درگاه باری تعالی مسألت می کند:

« اللَّهُمَّ انی أَسْئَلَکَ خیر ماسئلک بِهِ عِبَادُکَ الصَّالِحُونَ وَ اعوذبک مِمَّا اسْتَعَاذَ مِنْهُ عِبَادُکَ الْمُخْلَصُونَ»

در این فراز گویا عبد، خود را عاجز از اظهار خواسته های حقیقی اش دیده و برای کسب اطمینان کامل از رحمت، دعوات خود را در جمع اولیای صالح و مخلص الهی قرار داده و از زبان آن ها از خدایش می خواهد که: خدایا از تو همان چیزی را به عنوان پاداش این روز می خواهم که بندگان صالحت همان را از تو در چنین روی مسألت می کنند و نیز به تو پناه می برم از همه اموری که بندگان صالح و مخلصت در آن ها به تو پناه می برند.

در پایان مقاله قسمتی از سخنان عارف و عالم بزرگ اسلامی سیدبن طاووس را در لزوم توجه عید به عظمت جایگاهی که در آن قرار گرفته است را بیان نموده تا با اعتماد بیشتر به حضرت حق بتواند رحمت بیشتری را به سوی خودش جلب کند:

«باید بر روی دل و دیده او انوار اعتماد بر آمرزش نمودار گردد زیرا هرگاه پادشاه بر بردگانش وعده بخشش بدهد و با این حال ببیند که آن ها با وجود اطمینان به اینکه پادشاه به وعده هایش عمل خواهد کرد باز هم در حد توان خود به سپاس و ستایش او نمی پردازند قطعاً چنین بندگانی خود را به خطر انداخته اند… وقتی خدایی که به ایمنی بخشی او اعتماد داری تو را امان داد ایمن شو اگرچه گناه همه جهانیان را داشته باشی و هرگاه تو را به گمان نیک به بخشش خود و اعتماد بر وفا کردن به وعده هایش فراخواند هرچه بیشتر به او اعتماد کن و در این حال اگر شرافت و وسیله ای برای جلب اقبال و توجه خداوند به خود نداشتی… به زودی درخت حسن ظن و اعتقاد تو به معاد بار نشسته و میوه های نیکبختی و یاری خدا در دنیا و آخرت را از آن خواهی چید».

نتیجه گیری

از مجموع آیات قرآن کریم و روایات شریف که بر اهمیت و عظمت روز فطر تأکید دارند و نیز از اعمالی که برای شب و روز این عید بزرگ مسلمانان شمرده شده برمی آید که روزه داران و دیگر مسلمانانی که به جهت داشتن عذر، موفق به روزه نشده اند باید خود را برای ورود به چنین روز باعظمتی آماده سازند و پاداش یک ماه مجاهدت خود را پس از دادن فطریه و به جا آوردن نماز از خداوند مسألت نمایند.

[۱] لغت نامه دهخدا، ج۱، ص۲۴ و۱۴۵

[۲] لسان العرب، واژه عید

[۳] موسوعهٔ الفقهیه، ج۳۱، ص۱۱۴، المیزان، ج۶، ص۲۳۵، تفسیر قرطبی، ج۶، ص۳۶۸، مجمع البحرین، ج۳، ص۳۷۴، فتح القدیر، ج۲، ص۹۳

[۴] ر. ک به: الموسوعهٔ الفقهیه، ج۳۱، ص۱۱۴

[۵] التحریر و التنویر، ج۲، ص۱۶۴

[۶]

[۷] اضواء البیان، ج۸، ص۳۹۲ ایشان این روایت را از صحیح بخاری، مسلم و سنن ترمذی نقل کرده اند

[۸] تفسیر المیزان، ج۶، ص۲۳۵

[۹] نهج البلاغه، حکمت ۴۲۸

[۱۰] این مطلب از آیه شریفه ۱۱۳ سوره مائده: «قالوا نرید ان ناکل منها و تطمئن قلوبنا و نعلم ان قد صدقتنا و نکوئل علیها من الشاهدین» استفاده می گردد.

[۱۱] مجمع الزوائد، ج۲، ص۲۰۱، المعجم الکبیر، ج۱، ص۲۲۶

[۱۲] شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۴، ص۳۲۳ و کنزالعمال، ج۸، ص۵۹۰

[۱۳] نهج البلاغه، حکمت ۴۲۸

[۱۴] مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۴، ص۳۲۶

[۱۵] شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۳۲۴

[۱۶] روضه الواعظین، ص۳۵۳

[۱۷] ر. ک به: المراقبات ترجمه ابراهیم محدث، صص۳۳۴-۳۳۷

[۱۸] اقبال الاعمال ترجمه محمد روحی

[۱۹] الموسوعهٔ الفقهیه، ج۳۱، صص۱۱۵-۱۱۶ اقبال الاعمال، ج۱، ص۴۵۷، در وسائل الشیعه، ج۸، ص۸۷ در حالات امام حسن نقل شده است که شب عید فطر را تا صبح احیا می گرفت.

[۲۰] جهت توضیح بیشتر ر. ک به: اقبال الاعمال، ج۱، ص۴۵۷

[۲۱] صحیفه سجادیه، دعای ۴۳

[۲۲] قرآن کریم، سوره اعلی، آیه۱۴

[۲۳] الموطا، ج۱، ص۲۸۵

[۲۴] الموطا، ج۱، ص۱۷۷

[۲۵] الموسوعهٔ الفقهیه، ج۳۱، صص۱۱۵-۱۱۶

[۲۶] حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۷، ص۴۴۴، الموطا، ج۱، ص۷۸

[۲۷] کلینی، محمدبن یعقوب، الکافی، ج۴، ص۱۶۸

[۲۸] تفسیر الشعراوی، ج۱، ص۴۶۸

[۲۹] شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۳۲۳

[۳۰] محمدی ری شهری، محمد، میزان الحکمه، ج۷، صص۱۳۱-۱۳۲

[۳۱] ر. ک به: الموسوعهٔ الفقهیه، ج۳۱، ص۱۱۵ لازم به تذکر است که در تعداد تکبیرات وارده به ویژه در نماز عید بین مذاهب اسلامی اختلافاتی وجود دارد.

[۳۲] اقبال الاعمال، ص۴۹۴

[۳۳] الموسوعهٔ الفقهیه، ج۳۱، ص۱۱۴

[۳۴] جهت تفصیل بیشتر ر. ک به: العروهٔالوثقی

[۳۵] الموطا، ج۱، ص۱۸۰

[۳۶] المدونهٔالکبری، ج۱، ص۱۶۸

[۳۷] الموطا، ج۶، ص۱۷۷

[۳۸] جهت تفصیل بیشتر ر. ک: به کتاب های: تحفهٔ الفقهاء، ج۱، ص۱۶۵، رساله ابی زید، ص۲۴۵، مبسوماسر حسنی، ج۲، ص۳۷؛ و منابع روایی شیعه: اصول کافی، ج۴، ص۴۵۹، من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۵۰۴، تهذیب الاحکام، ج۳، ص۱۳۰ و نیز جمله تراثنا، ج۱۶، ص۲۱۴

سیدمصطفی حسینی

فصلنامه علمی تخصصی حبل المتین.دوره اول، ویژه نامه ماه رمضان، تابستان ۱۳۹۱، صفحه ۱۱۹-۱۲۹



لینک منبع

بازنشر: مفیدستان

مطلب عیدفطر۹۶/ عید فطر در نگاه فریقین/ شیعه و سنی چه دیدگاهی در مورد عید فطر دارند؟ کتب حدیثی آنها درباره عید فطر چه میگوید؟ در سایت مفیدستان
برای دریافت مطالب مفید به سایت مفیدستان مراجعه فرمایید.


لینک منبع و پست :عیدفطر۹۶/ عید فطر در نگاه فریقین/ شیعه و سنی چه دیدگاهی در مورد عید فطر دارند؟ کتب حدیثی آنها درباره عید فطر چه میگوید؟
http://mofidestan.ir/%d8%b9%db%8c%d8%af%d9%81%d8%b7%d8%b196-%d8%b9%db%8c%d8%af-%d9%81%d8%b7%d8%b1-%d8%af%d8%b1-%d9%86%da%af%d8%a7%d9%87-%d9%81%d8%b1%db%8c%d9%82%db%8c%d9%86-%d8%b4%db%8c%d8%b9%d9%87-%d9%88-%d8%b3%d9%86/



نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
چهارشنبه 14 تیر 1396 :: نویسنده : بهترین وبلاگ Ž
چهارشنبه 14 تیر 1396 08:29 ق.ظ
سلام
بهت سر زدم بهم سر بزن تا تبادل داشته باشیم به نفع هر دومونه.
مرسی که زود میای
چهارشنبه 14 تیر 1396 07:44 ق.ظ
سلام عزیز انتظار زیادی ازتون ندارم فقط دلم میخواد بهم سر بزنید و نطرتون را بگین و با هم تبادل لینک داشته باشیم منتظرم گلم
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


درباره وبلاگ


مدیر وبلاگ : بهترین وبلاگ Ž
نویسندگان
جستجو

آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :